Phụ nữ mang thai hoặc chuẩn bị mang thai nên biết về nguy cơ bị trĩ sau sinh thường để chủ động thực hiện biện pháp dự phòng từ sớm.

Bệnh trĩ rất dễ hình thành ở phụ nữ mang thai và sau khi sinh. Đặc biệt, phụ nữ sinh thường qua ngả âm đạo hoặc có can thiệp dụng cụ hỗ trợ có nguy cơ bị trĩ cao hơn, xuất hiện triệu chứng trong 1 – 2 ngày sau sinh. Để hạn chế nguy cơ bị trĩ sau sinh thường, các mẹ cần chú ý chăm sóc sức khỏe, hạn chế nguy cơ từ lúc mang thai.

Tại sao phụ nữ dễ bị trĩ sau sinh thường?

Phụ nữ sinh thường (sinh con qua ngả âm đạo) dễ bị trĩ sau sinh do tác động cộng hưởng từ nhiều yếu tố cơ học, nội tiết tố cùng với quá trình chuyển dạ:

• Áp lực tăng dần lên tĩnh mạch dưới trong quá trình mang thai. Sự phát triển lớn dần của thai nhi trong tử cung tạo ra áp lực chèn ép lên các tĩnh mạch trong ổ bụng, đặc biệt là tĩnh mạch chủ dưới và tĩnh mạch cửa. Áp lực này làm chậm dòng máu chảy ngược từ nửa dưới cơ thể về tim, dẫn đến ứ trệ máu và gia tăng áp lực lên các tĩnh mạch vùng hậu môn trực tràng, khiến tĩnh mạch sưng phồng lên tạo thành búi trĩ.
• Sự thay đổi thể tích máu và nội tiết tố. Khi mang thai, thể tích tuần hoàn của mẹ bầu tăng thêm 25 – 40%, góp phần gây giãn mạch và tăng ứ máu ở vùng chậu. Nồng độ progesterone tăng cao khi mang thai cũng gây giãn mạch, khiến mạch máu dễ sưng phồng. Hormone này còn làm chậm nhu động ruột, trực tiếp gây táo bón. Tình trạng táo bón trong thai kỳ làm tăng nguy cơ bị trĩ sau sinh lên gấp 6 lần.
• Áp lực dữ dội trong quá trình sinh thường.  Phụ nữ sinh thường qua ngả âm đạo hoặc sinh có can thiệp dụng cụ hỗ trợ có nguy cơ bị trĩ cao hơn so với sinh mổ. Việc rặn đẻ mạnh trong lúc chuyển dạ gây áp lực lớn trực tiếp và đột ngột lên hậu môn trực tràng. Nguy cơ bị trĩ sau sinh thường càng cao trong các trường hợp sau: thời gian rặn đẻ kéo dài trên 20 phút, chuyển dạ kéo dài hơn 12 tiếng, em bé có cân nặng lớn (trên 3,8 kg), thai kỳ kéo dài quá 40 tuần.

Sự kết hợp giữa tĩnh mạch suy yếu, giãn ra trong thai kỳ cùng với áp lực rặn đẻ mạnh khi sinh thường khiến búi trĩ dễ dàng hình thành hoặc sa ra ngoài, biểu hiện các triệu chứng sưng, đau ngay sau khi sinh.

Phòng ngừa trĩ từ lúc mang thai sẽ giảm bớt nguy cơ bị trĩ sau sinh thường

Tuy tình trạng bị trĩ sau sinh thường rất dễ xảy ra nhưng bạn vẫn có khả năng dự phòng được nếu chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt ngay từ giai đoạn đầu thai kỳ. Một thử nghiệm lâm sàng cho thấy nhóm phụ nữ mang thai áp dụng biện pháp phòng ngừa có tỷ lệ bị trĩ sau sinh giảm hơn một nửa so với nhóm chăm sóc thông thường. Nghiên cứu cho biết việc thay đổi lối sống vẫn đảm bảo an toàn, không ảnh hưởng đến thai kỳ hay làm tăng nguy cơ sảy thai.

Táo bón trong thai kỳ là nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh trĩ bùng phát từ trong thai kỳ, nhất là trong những tháng cuối mang thai, đến sau sinh. Để hệ tiêu hóa hoạt động dễ dàng, trơn tru, mẹ bầu nên áp dụng các khuyến nghị về ăn uống sau:

• Uống đủ nước. Mẹ bầu nên cố gắng uống ít nhất 1,5 lít nước mỗi ngày. Nếu thấy nước tiểu có màu vàng đậm thì có thể là dấu hiệu của việc cơ thể đang thiếu nước.
• Bổ sung chất xơ. Khẩu phần ăn hàng ngày nên có khoảng 300g trái cây, 500g rau củ và 30g các loại hạt. Một mẹo nhỏ là mẹ bầu nên tăng lượng chất xơ trong chế độ ăn lên từ từ để tránh bị đầy hơi. Nếu không bổ sung đủ từ thực phẩm, bạn có thể dùng thêm thực phẩm bổ sung chất xơ uống hàng ngày.
• Ăn uống đúng giờ. Hãy cố gắng sắp xếp các bữa ăn vào những khoảng thời gian cố định mỗi ngày, tránh tiêu thụ các loại thực phẩm dễ gây táo bón.

Cùng với chế độ ăn uống hợp lý, mẹ bầu cần thiết lập thói quen đại tiện tốt để hạn chế tạo thêm áp lực lên hậu môn trực tràng:

• Không ráng nhịn đại tiện. Hãy đi đại tiện ngay khi có nhu cầu, đừng cố gắng trì hoãn vì lý do gì. Việc nhịn đi ngoài lâu sẽ khiến phân bị mất nước, trở nên khô cứng và khó đi ra ngoài.
• Giảm thiểu thời gian ngồi trên bồn cầu. Mẹ bầu nên cố gắng giới hạn thời gian ngồi trên bồn cầu dưới 3 phút. Việc ngồi lâu làm tích tụ áp lực lên vùng trực tràng.
• Hạn chế tối đa việc rặn mạnh. Cố rặn mạnh khi đại tiện có thể làm tổn thương và làm sưng phồng tĩnh mạch, tạo thành búi trĩ.
• Rửa sạch hậu môn bằng nước sau khi đại tiện. Sử dụng giấy vệ sinh khô ráp, tăng ma sát lên hậu môn khi chùi có thể gây kích ứng. Bạn nên dùng vòi xịt nhẹ nhàng hoặc khăn ướt mềm để vệ sinh sạch sẽ hậu môn.

Vận động thể chất phù hợp và điều chỉnh tư thế sinh hoạt hàng ngày cũng góp phần phòng ngừa bị trĩ khi mang thai và sau sinh thường:

• Duy trì vận động thể chất đều đặn. Mẹ bầu nên đi bộ hoặc thực hiện các bài tập aerobic nhẹ nhàng khoảng 30 – 60 phút/ngày, duy trì 3 – 5 ngày/tuần. Hoạt động thể chất sẽ giúp tăng nhu động ruột, hỗ trợ tiêu hóa.
• Tập bài tập Kegel hàng ngày. Đây là bài tập tăng cường sức mạnh cho các cơ sàn chậu và cơ xung quanh trực tràng. Lợi ích nhận được là vừa hỗ trợ quá trình sinh nở dễ hơn, vừa hỗ trợ các mô nâng đỡ tĩnh mạch trĩ tốt hơn.
• Thay đổi tư thế khi nghỉ ngơi. Mẹ bầu tránh đứng hoặc ngồi một chỗ quá lâu. Khi đọc sách, xem ti vi hoặc nghỉ ngơi, bạn nên ưu tiên tư thế nằm nghiêng để giảm bớt sức nặng từ tử cung chèn ép xuống các tĩnh mạch dưới.

Bị trĩ sau sinh thường có hết không? Cách chăm sóc cho mẹ sau sinh

Một tin vui là hầu hết búi trĩ hình thành trong thai kỳ và sau sinh sẽ tự co lại và dần cải thiện theo thời gian. Dù vậy, trong thời gian đầu sau sinh thì những triệu chứng trĩ như sưng đau, chảy máu, khó chịu vẫn gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của mẹ. Lúc này, một số biện pháp chăm sóc tại nhà giúp giảm nhanh triệu chứng có thể áp dụng gồm:

• Ngâm hậu môn trong nước ấm. Bạn có thể ngồi ngâm hậu môn trong nước ấm từ 10 – 15 phút, thực hiện khoảng 2 – 3 lần/ngày. Nước ấm giúp thư giãn cơ thắt hậu môn, tăng cường lưu thông máu và làm dịu cơn đau rát do bị trĩ sau sinh thường.
• Chườm lạnh. Dùng túi đá chườm chuyên dụng hoặc bọc đá viên trong khăn vải mềm rồi áp nhẹ lên búi trĩ vài lần mỗi ngày sẽ giúp giảm sưng viêm, thuyên giảm cảm giác khó chịu tạm thời. 
• Vệ sinh hậu môn nhẹ nhàng. Thay vì dùng khăn giấy thô ráp, bạn nên dùng vòi xịt nhẹ nhàng hoặc khăn ướt để vệ sinh hậu môn. Hạn chế chà xát mạnh sẽ gây thêm tổn thương và kích ứng búi trĩ.
• Sử dụng kem/gel bôi tại chỗ. Các loại kem, gel, thuốc mỡ điều trị triệu chứng trĩ thường có chứa các chất gây tê tại chỗ, giảm viêm giúp xoa dịu cảm giác đau rát, khó chịu nhanh chóng. Khi sử dụng sản phẩm có chứa corticoid, bạn lưu ý chỉ dùng tối đa 1 tuần để tránh tác dụng phụ làm mỏng da hay teo niêm mạc.

Phụ nữ mang thai và sau sinh là đối tượng nhạy cảm khi lựa chọn sử dụng bất kỳ sản phẩm y tế nào. Do đó, việc lựa chọn kem, gel bôi trĩ cũng cần được tìm hiểu kỹ. Bạn nên tham khảo gel bôi trĩ Rectovenal Acute với thành phần tự nhiên gồm chiết xuất vỏ cây sồi cùng hỗn hợp flavonoid diosmin, hesperidin an toàn cho phụ nữ có thai, cho con bú và cả trẻ em. Gel bôi Rectovenal Acute giúp giảm nhanh các triệu chứng ngứa, chảy dịch, đau rát, chảy máu khi bị trĩ sau sinh thường. Bạn nên bôi mỗi ngày 2 lần vào buổi sáng sau khi đi vệ sinh và buổi tối trước khi đi ngủ liên tiếp trong 5-7 ngày.

Chú ý, các mẹ sau sinh có vết cắt tầng sinh môn hoặc rách tầng sinh môn/trực tràng thì tuyệt đối không tự ý dùng thuốc đặt vào hậu môn khi chưa có sự đồng ý từ bác sĩ. Nếu có cơ địa dễ mẫn cảm, bạn cũng nên nhờ bác sĩ tư vấn trước khi muốn sử dụng bất kỳ sản phẩm y tế nào để điều trị tình trạng bị trĩ sau sinh thường.

Nguồn tham khảo

1. Perianal Diseases in Pregnancy and After Childbirth: Frequency, Risk Factors, Impact on Women’s Quality of Life and Treatment Methods https://www.frontiersin.org/journals/surgery/articles/10.3389/fsurg.2022.788823/full Ngày truy cập 15/9/2026
2. Haemorrhoids in Pregnancy and Breastfeeding https://www.seslhd.health.nsw.gov.au/sites/default/files/groups/Royal_Hospital_for_Women/Mothersafe/documents/haemorrhoidspb20.pdf Ngày truy cập 15/9/2026
3. Postpartum hemorrhoids https://www.babycenter.com/baby/postpartum-health/postpartum-hemorrhoids_11708 Ngày truy cập 15/9/2026
4. Preventing hemorrhoids during pregnancy: a multicenter, randomized clinical trial https://link.springer.com/article/10.1186/s12884-022-04688-x Ngày truy cập 15/9/2026