Phần lớn các trường hợp tăng huyết áp là tăng huyết áp vô căn khi không có một nguyên nhân cụ thể nào được xác định.

Tăng huyết áp vô căn là dạng tăng huyết áp phổ biến ở người trưởng thành, chiếm đến 90 – 95% tổng số trường hợp mắc bệnh. Số người trẻ mắc bệnh này (trong độ tuổi từ 20 – 40 tuổi) ngày càng nhiều, ước tính cứ 8 người thì có 1 người bị tăng huyết áp. Vậy tăng huyết áp vô căn nghĩa là gì? Những yếu tố nguy cơ nào khiến căn bệnh này đang trẻ hóa? Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn qua bài viết dưới đây.

Tăng huyết áp vô căn là gì?

Tăng huyết áp vô căn (hay tăng huyết áp nguyên phát) là tình trạng huyết áp tăng cao mạn tính mà không có một nguyên nhân y khoa cụ thể nào. Ngược lại, tình trạng huyết áp tăng cao vì hệ quả của một nguyên do xác định (bệnh thận, bệnh nội tiết…) được gọi là tăng huyết áp thứ phát.

Tăng huyết áp được xác định khi chỉ số huyết áp tăng cao từ 140/90 mmHg trở lên. Tăng huyết áp vô căn được xem như một hội chứng phức tạp hơn là một bệnh lý đơn lẻ, thường là kết quả của sự tương tác đa yếu tố giữa di truyền và môi trường.

Điều đáng lo ngại là đa số các trường hợp tăng huyết áp đều không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu và chỉ được phát hiện tình cờ khi đi khám sức khỏe. Nếu huyết áp tăng quá cao hoặc đã gây tổn thương đến cơ quan khác thì người bệnh có thể thấy đau đầu, nhìn mờ, tức ngực… Không kiểm soát tốt huyết áp trong thời gian dài sẽ gây tổn thương vĩnh viễn cơ quan đích như tim, não, thận, dẫn đến biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận, tổn thương võng mạc.

Những yếu tố góp phần hình thành tăng huyết áp vô căn

Yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng bị tăng huyết áp vô căn gồm có những yếu tố không thể thay đổi (di truyền, tuổi tác, chủng tộc), yếu tố có thể thay đổi (chế độ ăn uống, lối sống) và sự ảnh hưởng từ các vấn đề sức khỏe khác.

• Yếu tố di truyền. Các nhà nghiên cứu đã nhận thấy yếu tố di truyền đóng góp nhiều đến tình trạng tăng huyết áp, khoảng 20 – 60% nguy cơ chịu ảnh hưởng từ di truyền. Do đó, những người có người thân trong gia đình (như cha, mẹ, anh chị em) mắc bệnh tim mạch sớm hoặc tăng huyết áp sẽ có khả năng mắc bệnh cao hơn.
• Tuổi tác. Nguy cơ tăng huyết áp vô căn thường tăng dần theo tuổi tác do tình trạng xơ cứng động mạch tăng lên theo thời gian.
• Chủng tộc. Tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp ở người da đen được nhận thấy cao hơn đáng kể và có xu hướng diễn tiến nặng hơn so với các chủng tộc khác.
• Chế độ ăn uống. Ăn mặn, ăn nhiều muối (natri) là tác nhân hàng đầu gây tăng huyết áp. Chế độ ăn uống thiếu chất xơ từ rau củ, trái cây gây thiếu kali, canxi và các khoáng chất hoặc ăn quá nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, uống nhiều rượu bia, cafein cũng gây ảnh hưởng đến huyết áp.
• Thừa cân, béo phì. Cân nặng càng lớn càng dễ khiến huyết áp tăng cao do thừa cân, béo phì làm tăng cung lượng tim, tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm và gây kháng insulin.
• Lười vận động. Không hoặc ít vận động thể chất, tập thể dục góp phần làm tăng nguy cơ phát triển bệnh tăng huyết áp vô căn.
• Stress và căng thẳng tâm lý. Căng thẳng thần kinh kéo dài sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và làm tăng áp lực máu.
• Các vấn đề sức khỏe khác. Đái tháo đường và kháng insulin thường đi cùng với béo phì và tăng huyết áp tạo thành một vòng xoáy bệnh lý gây tổn thương cho mạch máu. Thiếu hụt vitamin D cũng có thể liên quan đến tăng huyết áp vô căn.

Nhìn chung, cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp vô căn liên quan đến sự kích hoạt quá mức hệ thần kinh giao cảm, rối loạn hệ thống renin-angiotensin-aldosterone (RAAS), tình trạng cứng động mạch và giảm khả năng giãn mạch.

Nguy cơ tăng huyết áp ở người trẻ ngày càng cao

Tăng huyết áp ở người trẻ là trường hợp phát hiện bệnh tăng huyết áp khi dưới 40 tuổi. Trường hợp người trẻ mắc bệnh ngày càng phổ biến do ảnh hưởng từ lối sống, chế độ ăn uống kém lành mạnh. Huyết áp tăng cao sớm rất nguy hiểm vì thường sẽ duy trì suốt đời, âm thầm gây ra bất thường trong cấu trúc tim, não làm tăng nguy cơ đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim khi vừa đến tuổi trung niên.

Khi chẩn đoán tăng huyết áp ở người trẻ cần phải loại trừ các nguyên nhân thứ phát (đặc biệt là dưới 30 tuổi hoặc khi tăng huyết áp nghiêm trọng). Tăng huyết áp thứ phát có thể do bệnh thận, hẹp động mạch thận hoặc rối loạn nội tiết. Điều trị khỏi các bệnh lý này sẽ khiến huyết áp trở lại bình thường.

Tăng huyết áp vô căn ở người trẻ ngày càng phổ biến do ảnh hưởng từ nhiều yếu tố lối sống, chế độ ăn uống thiếu khoa học như:

• Chế độ ăn nhiều muối do ăn mặn, ăn nhiều thực phẩm đóng hộp, chế biến sẵn.
• Thừa cân, béo phì (nhất là béo bụng) do ăn nhiều đồ ăn nhanh, ăn khuya, thức khuya, lười vận động.
• Căng thẳng (stress) từ cuộc sống hiện đại.

Một số yếu tố đầu đời như sinh non, nhẹ cân khi sinh hoặc mẹ bị rối loạn tăng huyết áp trong thai kỳ cũng làm tăng nguy cơ huyết áp tăng cao ở tuổi trưởng thành.

Giải pháp phòng ngừa, kiểm soát tăng huyết áp vô căn là gì?

Tăng huyết áp vô căn là bệnh lý mạn tính cần được điều trị đúng, đủ và duy trì theo dõi suốt đời. Tăng huyết áp cũng  không đơn thuần là bệnh lý riêng lẻ mà còn tác động đến nhiều cơ quan khác.Vậy nên bạn cần cố gắng giảm thiểu các yếu tố có thể làm tăng áp lực máu từ sớm để tránh rơi vào một vòng xoáy bệnh lý.

Việc phòng ngừa tăng huyết áp vô căn chủ yếu tập trung vào các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi như điều chỉnh lối sống, chế độ ăn uống, đồng thời kiểm soát các vấn đề sức khỏe khác (nếu có). Vì bệnh đang có xu hướng trẻ hóa nên người trẻ cũng cần chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ và xây dựng lối sống lành mạnh để hạn chế tác nhân gây ảnh hưởng xấu đến huyết áp.

Lối sống, chế độ ăn uống khoa học bạn cần duy trì là:

• Giảm lượng muối ăn (natri) hàng ngày. WHO khuyến nghị nên giảm lượng muối ăn mỗi ngày dưới 5 g, ít hơn khoảng 1 thìa cà phê.
• Tăng cường chất xơ và khoáng chất. Hãy ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi để đảm bảo đủ lượng chất xơ cần thiết cũng như bổ sung kali và các yếu tố vi lượng khác.
• Duy trì cân nặng lý tưởng. Bạn cần giữ chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức từ  18,5 – 22,9 kg/m², đặc biệt giảm số đo vòng bụng xuống dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ. Việc giảm cân có thể giúp giảm huyết áp tâm thu từ 5–20 mmHg.

• Hoạt động thể lực. Các khuyến cáo duy trì sức khỏe đều khuyến khích mọi người nên tập thể dục, đi bộ hoặc vận động ở mức độ vừa phải đều đặn khoảng 30 – 60 phút mỗi ngày. Các bài tập cường độ cao ngắt quãng (HIIT) cũng giúp giảm hoạt động của hệ thần kinh giao cảm và giúp hạ áp.
• Từ bỏ các thói quen có hại. Hãy bỏ hút thuốc lá, thuốc lào hoặc thuốc lá điện tử. Hạn chế uống rượu bia, các thức uống chứa nhiều cafein. Thực hiện các phương pháp giúp thư giãn, sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý để giảm căng thẳng, lo âu.

Khi được chẩn đoán tăng huyết áp ở mức phải điều trị bằng thuốc (≥ 140/90 mmHg) thì hãy tuân theo phác đồ điều trị của bác sĩ kết hợp với việc duy trì lối sống, chế độ ăn uống như trên. Kiểm soát tốt huyết áp giúp bạn giảm bớt số lượng thuốc cần dùng, đồng thời ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm liên quan.

Cùng với đó, bạn có thể uống thêm Dược trà Saturex mỗi ngày để hỗ trợ điều hòa huyết áp, giảm stress oxy hóa gây hại từ bên trong cơ thể. Saturex kết hợp trà đen với thảo dược quý Satureja khuzestanica được sản xuất theo tiêu chuẩn thuốc Y học cổ truyền Ba Tư (Iran ngày nay) có khả năng chống oxy hóa cao từ carvacrol và các hoạt chất hóa thực vật khác mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe:

• Ức chế viêm, làm giãn mạch, hỗ trợ ổn định huyết áp
• Ổn định lipid máu và đường huyết sau khi ăn
• Hỗ trợ gan chuyển hóa, giảm mỡ gan
• Tăng khả năng tiêu hóa, thải độc, kháng viêm mạn tính, giữ hệ nội tiết cân bằng không bị rối loạn
• Cải thiện chất lượng giấc ngủ, làm dịu hệ thần kinh

Dược trà Saturex không chỉ tập trung mỗi việc hạ huyết áp mà còn tác động toàn diện đến các cơ quan, hệ thống trong cơ thể. Nhờ đó, bạn nhận được lợi ích toàn diện cho sức khỏe, phòng ngừa hiệu quả tình trạng tăng huyết áp vô căn cũng như có thể kiểm soát được huyết áp trong các trường hợp có vấn đề sức khỏe về chuyển hóa, đường huyết…

Hy vọng bạn đã hiểu rõ hơn về tăng huyết áp vô căn là gì và chủ động theo dõi huyết áp định kỳ. Bạn cũng có thể trang bị máy đo huyết áp tại nhà nếu có nguy cơ cao để theo dõi sát sao hơn.

Nguồn tham khảo

1. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp https://kcb.vn/upload/2005611/20210723/huong_dan_chan_doan_dieu_tri_tha.pdf Ngày truy cập 17/8/2026
2. Essential Hypertension https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539859/ Ngày truy cập 17/8/2026
3. Essential Hypertension : Part I: Definition and Etiology https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/01.CIR.101.3.329 Ngày truy cập 17/8/2026
4. Essential hypertension perspectives and future directions https://www.ovid.com/jnls/jhypertension/fulltext/10.1097/hjh.0b013e32834ee23c~essential-hypertension-perspectives-and-future-directions Ngày truy cập 17/8/2026
5. Advances in pathogenesis and treatment of essential hypertension https://www.frontiersin.org/journals/cardiovascular-medicine/articles/10.3389/fcvm.2022.1003852/full Ngày truy cập 17/8/2026
6. Genetics of Human Primary Hypertension: Focus on Hormonal Mechanisms https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6936319/ Ngày truy cập 17/8/2026
7. Guideline for the pharmacological treatment of hypertension in adults https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/f062769d-f075-4a00-87af-0a2106e0bd04/content Ngày truy cập 17/8/2026
8. Investigation and Treatment of High Blood Pressure in Young People: Too Much Medicine or Appropriate Risk Reduction? https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/HYPERTENSIONAHA.119.13820 Ngày truy cập 17/8/2026
9. Primary Hypertension (Formerly Known as Essential Hypertension) https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22024-primary-hypertension-formerly-known-as-essential-hypertension Ngày truy cập 17/8/2026